برای این که بدانید مفهوم سرقت ادبی دقیقا چیست، در یک جمله کوتاه می توان گفت که استفاده از ایده، متن یا کار کسی دیگر در مقالات یا پایان نامه خودتان بدون ذکر نام نویسنده اصلی، سرقت ادبی به حساب می آید. فرض کنید شما ساعت ها وقت گذاشته اید تا متنی را بنویسید، اما همکار شما کلمات شما را کپی می کند و نام خودش را به جای نام شما قرار می دهد، این دقیقا همان سرقت ادبی است. این کار فقط دزدیدن چند خط نیست، بلکه دزدیدن اعتبار، زحمت و حقوق فکری شما است. به عنوان یک محقق، شما می دانید که نوآوری و صداقت ستون های اصلی علم هستند. هرگاه از منبعی استفاده می کنید، حتی اگر ایده را با ادبیات خودتان بازنویسی کرده باشید، باید حتما به صاحب اثر ارجاع دهید. ارجاع دادن به منابع، نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه اعتماد به نفس و حرفه ای بودن شما است. بیایید با رعایت این اصل، به تولید محتوای اصیل و ارزشمند ادامه دهیم.
سرقت ادبی و انواع آن
| نوع سرقت ادبی | توضیح کاربردی | نمونه رایج | راه پیشگیری |
| کپیبرداری مستقیم | استفاده عینبهعین از متن دیگران بدون ذکر منبع | کپیپیست پاراگراف از مقاله یا سایت | استفاده از نقلقول و ارجاع دقیق |
| بازنویسی گمراهکننده | تغییر واژهها بدون تغییر ایده و ساختار اصلی | جایگزینی کلمات مترادف بدون ذکر منبع | بازنویسی واقعی با زبان خود + ارجاع |
| سرقت ایده | استفاده از نظریه، مدل یا فرضیه دیگران به نام خود | ارائه ایده پژوهشیِ فرد دیگر بدون استناد | ذکر صاحب ایده و منبع اصلی |
| خودسرقتی | انتشار دوباره اثر قبلی خود بدون شفافسازی | چاپ مجدد مقاله با تغییرات جزئی | اشاره به انتشار قبلی و ارجاع به آن |
| سرقت از طریق ترجمه | ترجمه اثر دیگران بدون نام نویسنده و منبع | ترجمه مقاله خارجی و ارائه به نام خود | ذکر منبع، نویسنده و رعایت حقوق نشر |
بهتر است همین اول کار نگاهی دقیق تر به شکل های مختلف سرقت ادبی بیاندازیم. درک تفاوت این موارد به شما کمک می کند تا نه تنها از سرقت ادبی جلوگیری کنید، بلکه با آگاهی، اخلاق پژوهش گر بودن را بشناسید.
کپی برداری مستقیم و بدون تغییر
ساده ترین و آشکارترین نوع سرقت، همان کپی برداری مستقیم است. وقتی بخشی از متن، پاراگراف یا حتی یک مقاله کامل را عینا برداشته و بدون اینکه اشاره ای به نویسنده اصلی کنید، و با نام خود مطرح کنید، مرتکب این تخلف شده اید.
بازنویسی گمراهکننده و ناقص
صادقانه بگوییم که بسیاری فکر می کنند اگر جملات را تغییر دهند و از واژگان هم معنی استفاده کنند، کار تمام است. اما اگر ایده اصلی متن دیگران را بردارید و فقط کلمات را عوض کنید، بدون ذکر منبع، باز هم سرقت رخ داده است. بازنویسی زمانی صحیح است که شما متن را درک کرده و آن را با زبان خودتان بازگو کنید.
دزدی ایده های خام
اگر از ایده، نظریه، مدل پژوهشی یا فرضیه ای که متعلق به پژوهشگر دیگری است، بدون ارجاع در کار خود استفاده کنید، مرتکب سرقت ادبی ایده شده اید. نوآوری در ایده ها نیز دارای حق مالکیت است و استفاده بدون اجازه، اخلاق پژوهشی شما را زیر سوال می برد و کاری است غیر قانونی.
خود سرقتی
شاید تعجب کنید، اما دزدیدن از خودتان هم جرم است. یک لحظه صبر کنید و یک طرفه به قاضی نروید. اگر مقاله ای که قبلا چاپ کرده اید را بدون اطلاع خواننده یا ناشر، دوباره با تغییرات جزئی در یک مجله منتشر کنید، این کار خودسرقتی نام دارد. انتشار مجدد محتوای تکراری، اعتبار علمی شما را زیر سوال می برد.
سرقت از طریق ترجمه
ترجمه یک اثر علمی از زبان دیگر، بدون ذکر نام نویسنده اصلی و بدون ارجاع به منبع، مصداق بارز سرقت ادبی است. ترجمه نیازمند مجوز و احترام به حق مؤلف است. ترجمه آزادانه و بدون نام بردن از نویسنده، حتی اگر زبانتان را عالی تغییر داده باشید، تخلف محسوب می شود.پس اگر اهل ترجمه هستید، حتما حواستان به این مورد باشد.
هفت راه کار ساده اما کلیدی برای جلوگیری از سرقت ادبی
چند روز پیش تعدادی از دانشجویان به مجموعه چاپ مقاله پیام داده بودند و از کارشناسان ما سوال می کردند که چگونه از این موضوع آگاهی داشته باشند تا دچار سرقت ادبی در مقالات خود نشوند. به آن ها گفتیم برای این که کار پژوهشی شما از هرگونه اتهام سرقت ادبی در امان بماند، کافی است این ۷ راهکار ساده اما کلیدی را رعایت کنید.
آشنایی با سرقت ادبی
مثل هر کاری، اول باید فوت و فنش را یاد بگیرید. ابتدا یاد بگیرید، قبل از هر چیز، با تعاریف دقیق سرقت ادبی و روشهای صحیح ارجاع دهی آشنا شوید.
روش صحیح ارجاع دهی
چه عینا از مطالب دیگران نقل قول کنید و چه ایده دیگران را با زبان خودتان بازنویسی کنید، همیشه نام نویسنده و منبع را ذکر کنید. در ضمن حواستان باشد که اگر می خواهید از متن دیگری ایده بگیرید، آن را کامل بخوانید و سپس با کلمات خودتان آن را بنویسید. این کار سبب می شود که شباهت غیر عمدی پیش نیاید.
کمک گرفتن از ابزار ها
قبل از انتشار نهایی، متن خود را با استفاده از ابزار ها چک کنید. این نرم افزارها نقاطی که نیاز به اصلاح یا ارجاع دارند را به شما نشان می دهند. استفاده از ابزارها را دست کم نگیرید. ابزار هایی همچون www.ithenticate.com می تواند به شما کمک کند.
عجله نکنید
بسیاری از سرقت های ادبی ناشی از کمبود وقت و استرس است. با برنامه ریزی درست و مدیریت زمان، فرصت کافی برای نوشتن باکیفیت و مستند داشته باشید. پیشنهاد می کنیم اگر برای نوشتن مقاله عجله دارید به جای این که خودتان مقاله نگارش کنید اقدام به خرید مقاله کنید.
منابع را سازماندهی کنید
از نرم افزارهای مدیریت منابع مانند Zotero یا Mendeley استفاده کنید. این ابزارها به شما کمک می کنند تا تمام منابع را دسته بندی کرده و در لحظه، ارجاعات صحیح و استاندارد را ایجاد کنید. از کمک گرفتن از این ابزار ها غافل نشوید.
مجازات سرقت ادبی، هزینه ای سنگین برای یک لحظه غفلت
سرقت ادبی در بسیاری از کشورها جرم محسوب می شود و عواقب آن بسیار زیادتر از یک نمره منفی است. اگر این تخلف کشف شود، با سه نوع مجازات رو به رو می شوید. بی تعارف، در واقع شما اعتبار علمی خود را خراب می کنید. اول مجازات دانشگاهی و شغلی است که منجر به ابطال مدرک یا پایان نامه، اخراج از دانشگاه یا محل کار، و رد مقاله های منتشر شده می شود. حالا میرسیم به از بین رفتن اعتبار که خیلی سخت و با تلاش زیاد به دست آمده است. موضوع مهم آخر، پرداخت جریمه های نقدی سنگین و غرامت به نویسنده اصلی به دلیل نقض حق نشراست.
جمع بندی
حالا که دانستید سرقت ادبی چیست، همیشه راه کارهای کلیدی را در نظر بگیرید تا دچار این چالش بزرگ نشوید. سرقت ادبی، دزدیدن اعتبار دیگران با استفاده از آثارشان بدون ذکر منبع است. شما می توانید با تحلیل های شخصی، اثری اصیل تولید نمایید. به یاد داشته باشید که عواقب این کار، از ابطال مدرک تا جریمه های سنگین و تخریب کامل اعتبار علمی است. پس ارزش و اعتبار علمی خود را با سرقت ادبی به خطر نیاندازید.
